Η ιστορία του ανελκυστήρα

Όπως μας εξιστορεί ο Ρωμαίος αρχιτέκτονας Βιτρούβιος, ήδη απο το 236 π.Χ υπήρχαν σε βασιλικά ανάκτορα συστήματα ανύψωσης παρόμοια με τους σημερινούς ανελκυστήρες. Πρώτοι οι αρχαίοι Ρωμαίοι είχαν κατασκευάσει ειδικές πλατφόρμες που ανέβαιναν σε αρκετό ύψος με τη βοήθεια σχοινιών. Εάν μεταφερθούμε στο Θιβέτ ή στη χώρα μας, βρίσκουμε τους πρώτους ανελκυστήρες με μορφή καλαθιών, που ανεβάζουν ανθρώπους και εμπορεύματα π.χ. στα ύψη των Μετεώρων. Στην αρχαία Ελλάδα, ο Αρχιμήδης επινόησε έναν μηχανισμό ανύψωσης που λειτουργούσε με σχοινιά και τροχαλίες και στον οποίο τα σχοινιά ανύψωσης τυλίγονταν γύρω από ένα τύμπανο περιέλιξης μέσω ενός «εργάτη» και μοχλών.

Μέχρι τον 18ο αιώνα ο ανελκυστήρας είχε εξελιχθεί. Το 1743 ο Λουδοβίκος XV παρήγγειλε έναν προσωπικό ανελκυστήρα με αντίβαρο για τα διαμερίσματά του στις Βερσαλλίες. Το 1833 στα όρη Harz στη Γερμανία χρησιμοποιούσαν ένα σύστημα αμοιβαίων ράβδων για να ανεβάζουν και να κατεβάζουν τους ανθρακωρύχους στα ορυχεία. Το 1835 εγκατέστησαν σε Αγγλικό εργοστάσιο έναν ατμοκίνητο ανελκυστήρα με αντίβαρο που κινούνταν με ιμάντες (το «Teagle»). Ο πρώτος υδραυλικός βιομηχανικός ανελκυστήρας (νερού) που κινούνταν με πίεση κατασκευάστηκε το 1846. Καθώς η μηχανική των ανελκυστήρων βελτιωνόταν, ακολούθησαν γρήγορα και άλλοι μηχανισμοί ανύψωσης, χωρίς όμως επαρκή ασφάλεια για τους επιβαίνοντες. Κάθε φορά που κάποιο από τα σχοινιά κοβόταν, οι επιβάτες έπεφταν στο κενό.

Από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, η Βιομηχανική Επανάσταση καθιστά νέα υλικά όπως ο χάλυβας και το γυαλί περισσότερο προσιτά για την κατασκευή. Το 1854, ο Elisha Graves Otis παρουσιάζει τον πρώτο ανελκυστήρα εξοπλισμένο με καινοτόμο σύστημα ασφαλείας. Σε επίδειξη στο Crystal Palace της Νέας Υόρκης, ο Otis, μπροστά στα έντρομα μάτια των θεατών, έκοψε τα σχοινιά της πλατφόρμας επάνω στην οποία στεκόταν. Ενώ η πλατφόρμα άρχισε να πέφτει, ξαφνικά σταμάτησε ακαριαία. Είχε λειτουργήσει ο μηχανισμός της αρπάγης. Στις 23 Μαρτίου 1857, ο Otis εγκατέστησε τον πρώτο ανελκυστήρα ασφαλείας στο κατάστημα E.V. Haughwout & Co. στη Νέα Υόρκη. Ο ανελκυστήρας κινούνταν με ατμομηχανή που έκαιγε κάρβουνο. Στο εξής, η τεχνολογία στον τομέα των ανελκυστήρων έκανε τεράστια άλματα. 

• Το 1870 λειτούργησαν στη Ν. Υόρκη οι πρώτοι υδραυλικοί ανελκυστήρες.
• Το 1889 στο κτίριο DEMAREST της Ν. Υόρκης λειτούργησε ο πρώτος ηλεκτρικός ανελκυστήρας.
• Το 1894 στη Ν. Υόρκη λειτούργησε ο πρώτος ανελκυστήρας με κουμπιά κλήσης και χωρίς οδηγό.
• Το 1900 παρουσιάστηκε η πρώτη κυλιόμενη κλίμακα στη Διεθνή Έκθεση των Παρισίων.
• Το 1903 λειτούργησε ο πρώτος ανελκυστήρας με τροχαλία τριβής (όχι τύμπανο) και αντίβαρο, δηλαδή σε μια μορφή όπως περίπου τον ξέρουμε σήμερα.
• Το 1915 παρουσιάστηκε η αποκαλούμενη αυτόματη ισοστάθμιση και επιπλέον, οι πόρτες έγιναν ηλεκτροκίνητες. Με την αύξηση του ύψους των κτηρίων, οι ταχύτητες των ανελκυστήρων αυξήθηκαν ως τα 365 μέτρα ανά λεπτό σε εγκαταστάσεις εξπρές, όπως αυτές που προορίζονταν για τους τελευταίους ορόφους του Empire State Building (1931) και έφτασαν στα 549 μέτρα ανά λεπτό στο John Hancock Center στο Σικάγο το 1970 και στα 600 μέτρα ανά λεπτό στο κτήριο Sunshine 60 στο Τόκιο το 1978.

Σήμερα ο ταχύτερος ανελκυστήρας του κόσμου βρίσκεται στον εικονικό ουρανοξύστη Burj Khalifa στο Dubai, ύψους 830 μέτρων. Με ταχύτητα 20,5 m/sec ή 64 km/h–ενώ ένας συμβατικός ανελκυστήρας πολυκατοικίας έχει ταχύτητα περίπου 0,60-0,70 m/sec–μεταφέρει επιβάτες σε 163 ορόφους σε ελάχιστο χρόνο. Εντυπωσιακό με τους ανελκυστήρες σε ουρανοξύστες είναι ότι διαθέτουν σύστημα ρύθμισης της ατμοσφαιρικής πίεσης μέσα στο θάλαμο.

Η τεχνολογική εξέλιξη των ανελκυστήρων γράφεται ακόμα, ακολουθώντας τα άλματα της τεχνολογικής επανάστασης σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Διαστημικός Ανελκυστήρας ο οποίος ήδη σχεδιάζεται από τη NASA και άλλους οργανισμούς με παγκόσμιο ενδιαφέρον. Οι τεχνικές προκλήσεις ενός τέτοιου εγχειρήματος είναι τεράστιες: το ίδιο βάρος της πρόσδεσης πρέπει να είναι κατάλληλο έτσι ώστε ούτε να έλκεται από τη βαρυτική δύναμη, αλλά να είναι αρκετά ισχυρή για να μεταφέρει φορτία στο σημείο της γεωστατικής τροχιάς της γης (σε ύψος 35.800 km). Επιπλέον, η κατασκευή θα πρέπει να είναι ανθεκτική στις ανεμοπιέσεις και σε ακραία καιρικά φαινόμενα όπως καταιγίδες και τυφώνες. Ωστόσο, ένας τέτοιος διαστημικός ανελκυστήρας θα δημιουργήσει νέες δυνατότητες μεταφοράς προσώπων και υλικών, χρησιμοποιώντας ανανεώσιμες μορφές ενέργειας και μειώνοντας εξαιρετικά τους απαιτούμενους χρόνους μετάβασης στο διάστημα.